Koelkast kiezen en onderhouden
Een koelkast, of een frigo, is een eenvoudig toestel waar niet veel mis mee kan gaan, zo lijkt het misschien. Toch staan we even stil bij dit alledaagse stuk witgoed. Of je nu een inbouwtoestel hebt of een losstaand tafelmodel, er zijn enkele dingen die je maar beter kan weten. De tips helpen je als je je oude koelkast wil vervangen door een nieuwe koelkast, of als je zo goed mogelijk gebruik wil maken van je koelkast.
##video:zdbbe1934U00;center;p100##
Koelkast kiezen
Hoe werkt een koelkast?
Een koelkast voert warmte van binnen naar buiten af. Daarvoor circuleert een koelmiddel door een gesloten leidingcircuit. In de verdamper neemt het koelmiddel warmte op uit de koelruimte en verdampt het, waardoor de binnenkant afkoelt.
De compressor zuigt het gasvormige koelmiddel aan en perst het samen. Daardoor stijgen de druk en de temperatuur. Vervolgens stroomt het naar de condensor, waar het warmte afgeeft aan de omgeving en opnieuw vloeibaar wordt. Via een dun capillair buisje daalt de druk weer, waarna de cyclus opnieuw begint.
Tip
Een koelkast moet zijn warmte goed kunnen afgeven. Houd daarom de ventilatieopeningen vrij en respecteer de voorgeschreven ventilatieruimte. Heeft je toestel een bereikbaar condensorrooster aan de achterkant? Trek dan vóór het reinigen de stekker uit en verwijder voorzichtig het stof.
Soorten koelkasten
Eendeurskoelkast
In heel wat keukens is de eendeurskoelkast terug te vinden, al dan niet uitgerust met een ingebouwd vriesvak – dit zijn vaak vrij compacte modellen, die overigens gemakkelijk zijn in te bouwen.
Koelkast met diepvries
Voor grote gezinnen is de koelkast met diepvries een betere oplossing. Het onderscheid met een ééndeurskoeklast is dat er hierbij een aparte deur voorzien voor het diepvriesgedeelte. Het diepvriesgedeelte bevindt zich boven of onder de gewone koelkast en is vaak in lades ingedeeld.
Amerikaanse koelkast
Voor wie het wat luxueuzer wil, is er ook de Amerikaanse koelkast. Deze zijn uitgerust met twee verticale deuren voor enerzijds het koel- en anderszijds het vriesgedeelte. Vaak zijn ze ook uitgerust met een ijsblokjesmaker en een watertap voor gekoeld water.
Inbouwkoelkast
Koelkasten zijn vaak losstaand, maar kunnen ook volledig worden geïntegreerd in de keuken. Dan spreken we over inbouwkoelkasten. De deur wordt dan bedekt met een kastdeur of paneel dat overeenstemt met de rest van de keuken.
Bar- of tafelkoelkast
Je hebt verder ook nog kleinere opzetmodellen, bedoeld om op een tafel of bar te zetten. Deze zijn meestal niet uitgerust met een vriesvak.
Aandachtspunten bij plaatsing
Plaats je koelkast bij voorkeur uit de zon en op afstand van een radiator, fornuis of andere warmtebron. Extra warmte zorgt ervoor dat het toestel harder moet werken om de inhoud koel te houden.
Zorg ook voor voldoende ventilatie. Houd bij een vrijstaande koelkast als richtlijn 5 à 10 cm vrij achter het toestel en minstens 5 cm bovenaan. Laat ook aan de zijkanten een 5 cm ruimte en dek ventilatieopeningen nooit af. De precieze minimumafstanden kunnen per model verschillen.
Bij een inbouwkoelkast voorzie je doorgaans een luchttoevoer onderaan, bijvoorbeeld via een plintrooster, en een luchtafvoer bovenaan. Achter het toestel moet een doorlopende ventilatieruimte zitten, zodat de warme lucht naar boven kan ontsnappen.
Zet de koelkast ten slotte stabiel en waterpas met behulp van de verstelbare voetjes. Controleer ook of de deur goed sluit.
Onderhoud en energie
Condens beperken
Warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht. Wanneer warme, vochtige lucht de koelkast binnenkomt en afkoelt, kan die waterdamp condenseren op koude oppervlakken. Bij veel koelkasten zie je daardoor druppels of tijdelijk een dun laagje rijp op de achterwand. Dat is normaal. Het dooiwater loopt via een gootje en afvoergaatje naar een opvangbak bij de compressor, waar het door de warmte weer verdampt.
Blijft er water onder in je koelkast staan? Controleer dan of het afvoergootje en het afvoergaatje vrij zijn. Verwijder vuil voorzichtig, bij voorkeur met het meegeleverde kunststof reinigingsstaafje. Gebruik geen scherpe voorwerpen. Zet ook geen etenswaren tegen de achterwand: daardoor kan water langs de verpakking naar een legplateau of de bodem lopen.
Beperk de aanvoer van vocht door de deur niet langer dan nodig open te laten en voedingsmiddelen afgedekt te bewaren. Controleer of de deur goed sluit en maak de deurrubbers af en toe schoon met een zachte, vochtige doek. Kijk ook na of de koelkast stabiel en correct afgesteld staat. Beschadigde rubbers kunnen warme, vochtige lucht doorlaten en moeten mogelijk worden vervangen.
De juiste instelling
Stel je koelkast in op 4 °C. Heeft het toestel een draaiknop met cijfers in plaats van graden? Een hoger cijfer betekent doorgaans meer koeling, maar er is geen vaste stand die bij elke koelkast 4 °C oplevert. Controleer daarom met een koelkastthermometer. Leg die midden op de onderste legplank, net boven de groentelade, en lees hem af nadat de deur enkele uren gesloten is gebleven.
In een klassieke koelkast zonder luchtcirculatie is het doorgaans het koudst op de legplank boven de groentelade. Daar bewaar je rauw vlees, vis en gevogelte, goed verpakt zodat er geen vocht op andere producten kan lekken. Bereide gerechten, charcuterie en zuivel zet je op de overige legplanken. Respecteer daarbij de bewaartemperatuur op de verpakking.
De deur is meestal warmer en ondervindt meer temperatuurschommelingen. Ze is geschikt voor bijvoorbeeld boter, dranken en sauzen die na opening gekoeld moeten worden. Groenten en fruit die koeling nodig hebben, leg je in de groentelade. Bij koelkasten met luchtcirculatie zijn de temperatuurverschillen vaak kleiner; sommige modellen hebben bovendien aparte vershoudzones rond 0 °C.
Niet alle groenten en fruit horen in de koelkast. Tomaten, komkommers, courgettes en aubergines bewaar je doorgaans beter op een koele plek uit de zon. Uien en hele pompoenen kunnen op een koele, droge en donkere plaats liggen. Prei, broccoli en spruiten horen dan weer wel in de koelkast. Gesneden groenten en fruit bewaar je altijd gekoeld.
Doordacht vullen
Een goed gevulde koelkast houdt haar temperatuur doorgaans beter vast wanneer de deur opengaat: de gekoelde producten helpen de binnenruimte koud te houden. Je hoeft de koelkast daarvoor niet extra vol te stoppen. Zorg vooral dat er voldoende ruimte overblijft voor luchtcirculatie en houd eventuele luchtopeningen vrij.
Neem bij het winkelen een koeltas of koelbox mee voor gekoelde producten en berg ze thuis meteen op. Laat warme maaltijdrestjes snel afkoelen, bijvoorbeeld door ze over kleine, ondiepe bakjes te verdelen of de kookpot in koud water te zetten en regelmatig te roeren. Zet ze uiterlijk binnen twee uur na bereiding afgedekt in de koelkast. Wacht dus niet tot een grote pot vanzelf volledig tot kamertemperatuur is afgekoeld.
Hoe reinig je je koelkast?
Houd je koelkast schoon om onaangename geuren en de ophoping van vuil en voedselresten te voorkomen. Veeg gemorste vloeistoffen meteen op en maak de binnenkant geregeld schoon met lauw water en een beetje mild afwasmiddel. Schakel het toestel voor een grondige schoonmaak uit en bewaar bederfelijke producten ondertussen gekoeld. Neem de gereinigde oppervlakken af met schoon water en droog ze.
Vergeet de deurrubbers en hun plooien niet. Maak ze schoon met een zachte, vochtige doek en droog ze na. Vuil kan verhinderen dat de deur goed afsluit, waardoor warme lucht binnenkomt en het energieverbruik stijgt. Zijn de rubbers gescheurd of sluiten ze niet meer goed aan, dan kan vervanging nodig zijn.
Een dun laagje rijp op de achterwand dat vanzelf weer verdwijnt, is bij veel koelkasten normaal. Blijft er een dikke ijslaag zitten? Controleer dan of de deur goed sluit, de rubbers schoon en intact zijn en er geen producten tegen de achterwand staan. Kijk ook na of de koelkast niet onnodig koud is ingesteld.
Je koelkast vervangen
Een oude koelkast kan aanzienlijk meer stroom verbruiken dan een nieuw, energiezuinig exemplaar. Is je toestel tien jaar of ouder, dan loont het om het verbruik te controleren. Meet dit met een energiemeter en vergelijk het met het jaarverbruik op het energielabel van een nieuw toestel met een vergelijkbare inhoud.
De jaarlijkse besparing bereken je door het verschil in kWh te vermenigvuldigen met je elektriciteitsprijs per kWh. Zo kun je beoordelen of vervanging financieel interessant is.