Gehoorschade blijft vaak onopgemerkt tot het te laat is
Langdurige blootstelling aan lawaai kan het gehoor blijvend aantasten, ook wanneer de gevolgen aanvankelijk nauwelijks merkbaar zijn. Zodus is adequate gehoorbescherming geen overbodige luxe, maar een absolute noodzaak. Welke geluidsdrempels gelden er, wat moet de werkgever voorzien en in hoeverre komt de opgegeven dempingswaarde overeen met de werkelijke bescherming? We maken u er wegwijs in!
Wanneer wordt lawaai schadelijk?
De Europese regelgeving legt vast welke maatregelen nodig zijn om werknemers tegen schadelijk lawaai te beschermen. Daarbij gelden verschillende drempelwaarden, waaraan telkens specifieke verplichtingen voor de werkgever verbonden zijn.
80 dB(A) – Bescherming beschikbaar stellen
Bij een dagelijkse blootstelling van 80 dB(A), berekend over acht uur, bereikt het geluidsniveau de onderste actiewaarde. De werkgever moet gehoorbescherming beschikbaar stellen en werknemers informeren en opleiden over de risico's van lawaai. Gezondheidstoezicht is noodzakelijk om gehoorschade te monitoren.
85 dB(A) – Gehoorbescherming verplicht
Vanaf 85 dB(A) geldt de bovenste actiewaarde. De werkgever moet de blootstelling verder beperken, gevarenzones afbakenen en het dragen van gehoorbescherming verplichten. Ook in dit geval moeten werknemers voldoende worden geïnformeerd en opgeleid.
87 dB(A) – Maximale blootstellingsgrens
De maximale blootstelling bedraagt 87 dB(A), rekening houdend met de demping door de gedragen gehoorbescherming. Wordt deze grens overschreden, dan moet de werkgever de blootstelling onmiddellijk verlagen en nagaan welke maatregelen nodig zijn om een nieuwe overschrijding te voorkomen. Voor piekgeluiden gelden afzonderlijke actiewaarden van 135 en 137 dB(C) en een grenswaarde van 140 dB(C).
Gevolgen zijn vaak onomkeerbaar
Na blootstelling aan hard geluid kan tijdelijk gehoorverlies optreden. Het gehoor herstelt dan soms binnen enkele uren of dagen, maar dat herstel betekent niet dat de blootstelling onschadelijk was. Herhaalde of langdurige blootstelling kan blijvende schade aan de haarcellen in het binnenoor veroorzaken. Die schade is doorgaans onomkeerbaar. De wettelijke actiewaarde van 85 dB(A) mag dan ook niet worden beschouwd als een grens waaronder gehoorschade uitgesloten is.
Ook tinnitus, herkenbaar aan een aanhoudende piep- of zoemtoon in de oren, kan ontstaan door blootstelling aan lawaai. De klachten verdwijnen soms vanzelf, maar kunnen ook blijvend zijn. Mensen met hyperacusis ervaren alledaagse geluiden als onaangenaam luid of zelfs pijnlijk.
Werkgevers moeten de risico’s van blootstelling aan lawaai beoordelen en indien nodig geluidsmetingen laten uitvoeren
WAT SCHRIJFT DE WET VOOR?
Gehoorbescherming valt onder categorie III van de Europese PBM-verordening, die beschermingsmiddelen omvat tegen risico’s met mogelijk zeer ernstige gevolgen, zoals blijvende gehoorschade. Producten moeten voldoen aan de geldende conformiteitseisen en een CE-markering dragen. De EN 352-reeks beschrijft de veiligheidseisen voor verschillende soorten gehoorbescherming, waaronder oordoppen, gehoorkappen en elektronische modellen.
Werkgevers moeten de geluidsrisico’s beoordelen en nagaan hoe de blootstelling aan de bron kan worden beperkt. Stillere machines, regelmatig onderhoud en geluidsabsorberende materialen of afschermingen helpen om het geluidsniveau terug te dringen. Wanneer die maatregelen onvoldoende bescherming garanderen, moet de werkgever geschikte gehoorbescherming voorzien en die kosteloos ter beschikking stellen. Werknemers moeten de instructies opvolgen en de voorgeschreven bescherming dragen.
Oordoppen of gehoorkappen?
Welke gehoorbescherming het meest geschikt is, hangt af van de aard van het werk en de omstandigheden waarin ze wordt gedragen. In grote lijnen gaat de keuze tussen oordoppen en gehoorkappen, die elk hun eigen voor- en nadelen hebben.
Oordopjes
Oordoppen worden in de gehoorgang gedragen en nemen weinig plaats in. Wegwerpoordopjes, meestal gemaakt van schuim, dempen het geluid aanzienlijk (gemiddeld 20 tot 35 dB, soms zelfs meer) en zijn relatief goedkoop, maar gaan slechts één keer mee. Voor langduriger gebruik zijn er ook herbruikbare varianten van materialen zoals siliconen.
De mate van demping hangt sterk af van de plaatsing van de oordoppen. Zitten ze niet diep genoeg of scheef, dan kan de bescherming aanzienlijk lager uitvallen dan de opgegeven waarde aangeeft. Ook druk of irritatie kan het langdurig dragen bemoeilijken. Oordoppen op maat, ook otoplastieken genoemd, worden afgestemd op de vorm van de gehoorgang. Met verschillende filters kan de demping worden aangepast aan het geluidsniveau en de specifieke omstandigheden.
Gehoorkappen
Gehoorkappen bedekken de oren volledig zonder de gehoorgang af te sluiten. Door hun eenvoudige bediening zijn ze snel op en af te zetten, wat handig is wanneer werknemers afwisselend in lawaaierige en stillere zones werken. De bescherming staat of valt wel met de aansluiting rond de oren. Brilpootjes en andere uitrusting kunnen openingen veroorzaken waarlangs geluid binnendringt. Ook versleten oorkussens verminderen de demping.
Ondanks de voordelen kunnen gehoorkappen in warme of vochtige omstandigheden minder prettig zijn, doordat er warmte en zweet rond de oren kan ophopen. Verder kunnen gehoorkappen lastig te combineren zijn met andere beschermingsmiddelen, zoals helmen of veiligheidsbrillen. Hoewel de aanschafprijs vaak hoger is dan die van oordopjes, leveren gehoorkappen op lange termijn meer comfort en gebruiksgemak.
WERKELIJKE DEMPING METEN
De SNR-waarde (Single Number Rating) geeft aan hoeveel geluid een gehoorbeschermer onder gestandaardiseerde testomstandigheden dempt, maar op de werkvloer kan de werkelijke bescherming aanzienlijk lager uitvallen. Een oordop die niet correct in de gehoorgang zit, een verschoven gehoorkap of een beschadigde afdichting vermindert de demping, waardoor schadelijk geluid alsnog het oor bereikt. Ook de draagtijd heeft een invloed op de bescherming, aangezien het gehoor bij elke onderbreking opnieuw aan het omgevingslawaai wordt blootgesteld.
Met een individuele fit-test wordt gemeten hoeveel geluid een gehoorbeschermer bij een specifieke gebruiker daadwerkelijk dempt. De meetresultaten maken duidelijk of de gekozen bescherming voldoende demping oplevert of dat een andere maat, een betere plaatsing of een ander type gehoorbeschermer nodig is. Dergelijke metingen krijgen steeds meer aandacht binnen de gehoorpreventie, al bestaat er in België geen algemene verplichting om bij werknemers een fit-test uit te voeren.
Ook dit nog ...
Horen én communiceren
Sommige gehoorkappen en gespecialiseerde elektronische oordoppen kunnen worden uitgerust met microfoons en communicatietechnologie, zodat werknemers met elkaar kunnen spreken zonder hun gehoorbescherming te verwijderen. Afhankelijk van het systeem kunnen ze spraak en waarschuwingssignalen uit de omgeving hoorbaar houden of communicatie via een radio- of draadloze verbinding ondersteunen.
Bluetooth-connectiviteit of een microfoon volstaat op zichzelf echter niet als bewijs van afdoende gehoorbescherming. De volledige gehoorbeschermer moet voldoen aan de toepasselijke normen en afgestemd zijn op het geluidsniveau en de risico’s van de werkomgeving.
Omgevingsgeluid gecontroleerd doorlaten
Niveauafhankelijke gehoorbescherming vangt omgevingsgeluid op met microfoons en geeft zachte geluiden en spraak door, eventueel met elektronische versterking. Zodra het geluidsniveau een vooraf ingestelde grens overschrijdt, begrenst het systeem de doorgifte. Werknemers kunnen daardoor gesprekken en waarschuwingssignalen blijven horen, terwijl ze beschermd blijven tegen te hoge geluidsniveaus.
Actieve ruisonderdrukking (ANC) werkt volgens een ander principe. Terwijl niveauafhankelijke systemen zachte geluiden en spraak doorlaten en de doorgifte van hardere geluiden begrenzen, dempt ANC bepaalde omgevingsgeluiden met behulp van elektronica. ANC op zichzelf volstaat echter niet als bescherming tegen schadelijke geluidsbelasting.
Met medewerking van Cortina, Delta Plus, Milwaukee, Uvex Safety en VIP Safety